17 września 1939 roku Związek Sowiecki łamiąc międzynarodowe prawo, bez wypowiadania wojny, zaatakował Polskę. Dla naszego narodu otworzył się jeden z najtragiczniejszych rozdziałów w historii.

Najazd na Polskę był konsekwencją tajnego protokołu paktu Ribbentrop- Mołotow zawartego 23 sierpnia 1939 r. Zobowiązywał on Rosję do zbrojnego wystąpienia przeciw Polsce, w sytuacji gdy ta byłaby w stanie wojny z III Rzeszą. Warto przypomnieć, że propaganda sowiecka określała najazd na Rzeczpospolitą jako „wyprawę wyzwoleńczą” w obronie „ludności zachodniej Ukrainy i zachodniej Białorusi”.

Atak był ogromnym zaskoczeniem dla Polaków. Jego konsekwencje okazały się tragiczne dla Polski na wielu płaszczyznach. Szacuje się, że do niewoli sowieckiej dostało się ponad 500 000 żołnierzy polskich. Armia Czerwona dokonywała zbrodni wojennych mordując jeńców i masakrując ludność cywilną. Ocenia się, że ofiarą padło kilkanaście tysięcy żołnierzy polskich i policjantów oraz kilkuset cywilów. Masowe wywózki w głąb Rosji dotknęły przede wszystkim ludność cywilną (różne źródła podają liczbę od 500 000 do 1 500 000 osób wywiezionych w głąb Rosji).

Agresji towarzyszyły masowe represje wobec ludności polskiej pozostającej na wschodnich terenach Rzeczypospolitej. Instytut Pamięci Narodowej oszacował w 2009r, że w latach 1939-1941 około 1,6 mln osób zamieszkujących tzw. Kresy było represjonowanych. Z tego 150 tys. straciło życie. Prześladowaniom towarzyszyła grabież polskiego majątku narodowego i dóbr prywatnych. Skala tych kradzieży była zatrważająca - w głąb ZSRR wywożono całe zakłady przemysłowe, maszyny i instalacje fabryczne, lokomotywy, wagony, samochody. Niepowetowaną stratą dla kultury polskiej było plądrowanie polskich muzeów, bibliotek oraz archiwów i prywatnych zbiorów dzieł sztuki. Inną konsekwencją agresji sowieckiej z 17 września 1939 roku było włączenie wschodnich ziem Polski do ZSRR wraz z takimi miastami jak Wilno i Lwów – kolebek polskich tradycji kulturalnych i naukowych.

17 IX

Moja bezbronna ojczyzna przyjmie cię najeźdźco
a droga którą Jaś Małgosia dreptali do szkoły
nie rozstąpi się w przepaść

Rzeki nazbyt leniwe nieskore do potopów
rycerze śpiący w górach będą spali dalej
więc łatwo wejdziesz nieproszony gościu

Ale synowie ziemi nocą się zgromadzą
śmieszni karbonariusze spiskowcy wolności
będą czyścili swoje muzealne bronie
przysięgali na ptaka i na dwa kolory

A potem tak jak zawsze - łuny i wybuchy
malowani chłopcy bezsenni dowódcy
plecaki pełne klęski rude pola chwały
krzepiąca wiedza że jesteśmy - sami

Moja bezbronna ojczyzna przyjmie cię najeźdźco
i da ci sążeń ziemi pod wierzbą - i spokój
by ci co po nas przyjdą uczyli się znowu
najtrudniejszego kunsztu - odpuszczania win

Zbigniew Herbert